VIRXE DE PASTORIZA

O SAN MIGUEL
  
     Moito hai escrito sobre a Virxe de Pastoriza mais, se cadra, a publicación máis coñecida é "La Leyenda de la Pastoriza", obra que a nosa insigne escritora Emilia Pardo Bazán publicou no ano 1887. Moi grande é a devoción a este antiquísimo Santuario. A xente humilde da Coruña profésalle cariño especial; e sobre todo, as operarias da Fábrica de tabacos pérdense pola súa Virxe moi amada. Despois dos coruñeses seguen en veneración e afluencia ao Santuario, os habitantes de Betanzos e Pontedeume, da Mariña toda, da bravía comarca de Bergantiños, de Ferrol, Santa Marta e Cedeira; e desde que corre tren directo de Madrid á Coruña, o número de devotos reforzouse con moitos da provincia de Lugo e León, e até coas persoas cortesás que van ás praias galegas e levan na memoria a fotografía da Virxe, o seu escapulario ou a súa medalla, escrevía a condesa de Pardo Bazán en dita obra.
     Outro traballo de obrigada lectura é "El Santuario de Nuestra Señora de Pastoriza", libro que Manuel Lucas Alvarez publicou en 1951.
     Máis recentemente, o polífacético Xurxo Souto, coa súa divertida e amena escrita, descríbenos no seu libro "Contos da Coruña" o pasado e presente das peregrinacións a Pastoriza do seguinte xeito:  Estos días de outubro, se vas no coche e ves un amigo suorento subindo pola costa de Meicende arriba, escusas pararlle. Aínda que chova non te vai querer acompañar. Vai de romeiro ofrecido á Virxe de Pastoriza.
     Mariñeiros naufragados e estudantes resaquentos. Velliñas de pano na cabeza e "guapitos" de cara. Ao final atopámonos todos camiñando entre as torres de lume da Refinería, cara a Pastoriza, no concello de Arteixo. Tradición coruñesa entre o fume e o asfalto. Outra mostra máis diso que lle chaman "punkismo máxico".

     San Miguel, o arcanxo terribel, que no vello Santuario se venera, tivo a súa festa o pasado luns. Alí foron, como todos os anos, numerosos romeiros que comparten as súas devocións entre este anxo e a Virxe milagreira. Neste tempo que nos toca vivir, aínda sorprende a cantidade de romeiros (todos os domingos e festivos de outubro hai romaría) que acuden ao Santuario polo San Miguel, a quen se lle pide contra o meigallo, pola saúde e contra o raquitismo, pois (según contan  Rosa Benigna Vizcaya e Francisco A. Vidal no seu libro "Dos fastos ós festexos; dos antigos mitos á relixiosidade galega") esta deficiencia asociábase moitas veces ó chamado mal de ollo e posesións do diabo, males que se prevén pasando por debaixo das andas do santo. Vizcaya e Vidal apuntan na súa obra que San Miguel... é un arcanxo que acolleu os atributos do deus exipcio da morte, de Anubis, aquel con cabeza de chacal (animal que se alimenta da carne morta), quen tiña a encomenda de pesar as vísceras dos defuntos para saber se eran merecedores de estar con Rá na Outra Vida, e así, este noso San Miguel, igual que aquel cunha balanza na man, pesa as obras boas e malas dos finados para saber quen é merecedor de estar no paraíso, feito que se coñece como psicostasia. Unha figura que nos lembra, nas portas do inverno, que hai que estar preparado, tamén cos asuntos da alma, por se os santos protectores fallan na vindeira tempada de frío e enfermidades .
     Segundo a lenda da Pardo Bazán (os especialistas opinan quen non ten base científica nengunha), a orixe do Santuario data do ano 453, indicando tamén no relato, que a ermida da Pastoriza sería o primeiro santuario mariano do occidente peninsular, onde por orde do rei suevo Rekiario, que fora convertido polo bispo de Braga ao catolicismo, rendiríase culto á Virxe.
     A pequena igrexa sofrería ao longo da historia numerosas agresións, como a do ano 968, cando arribaron na Galiza as naves normandas comandadas por Gunderedo, ou a de 997, a mans dos sarracenos de Almanzor. A imaxe da Virxe, non obstante, sobreviviría, pois uns cristiáns a esconderan para evitar que fose destruída ou roubada polos invasores. A súa pista perderíase por moito tempo, até que un día unha rapariga que andaba pastando as vacas, viu unha estrela relucente acima dunha morea de pedras, na parte alta do monte. Aquela visión da estrela repetiuse e daquela, a nena contoulle aos viciños como se lle tiña aparecido diferentes veces. Isto deu pé a que se remexesen as pedras de todos os penedos que no monte había amoreados, até que nun deles, nun buraco debaixo dunha pedra grande, que desde entón foi chamado "O berzo da Virxe", descubriuse a imaxe que tantos anos levaba agachada. A partir dese momento, nese buraco debaixo da gran pedra, é onde está asentada a estatua da Virxe, feita de granito polo mestre canteiro de Ponteareas, José Couto, no ano 1887, e por onde habían de pasar millares de peregrinos, para se libertaren do pecado ou curaren certas doenzas.
     A virxe de granito fora custeada por D. Alvaro de Torres Taboada, quen tivera a ben de non encargarlla a un escultor, senón ao nomeado canteiro Couto, de quen Emilia Pardo Bazán dicía que...sólo un hombre del pueblo, sin educación artística, sin nociones del dibujo que se enseña en Academias, sin lecturas, sin rastro de clasicismo en la masa de la sangre, sin conocimiento de modelos y doctrinas, podría esculpir una Nuestra Señora que parezca despojo de la Edad Media, recuerdo de pasadas edades y que con sus lineamentos ásperos y sencillos hable el lenguaje de la fe.


FUENTES:
"Contos da Coruña", Xurxo Souto
"Dos fastos ós festexos", Rosa Benigna Vizcaya/Francisco A. Vidal
"O mar de Arteixo e os seus naufraxios", Xabier Maceiras



UN CONTO DA VIRXE
(Víctor Iglesias García)
     
     Heivos de contar un conto, deses que aínda non se levaron ao papel, pero que de cando en vez escapan das pedras do lar.

     A historia fala dunha rapaza moi fermosa e ben feita que tiña un pretendente namorado perdidamente dela. O rapaz víase continuamente rexeitado, pero o caso deste conto foi que á rapaza déralle un aire porqueiro na pel, e a súa fermosura víase minguada.

     A mociña foi a un médico da Laracha, que lle chamaban Maximino Cacheiro, e recibiu tratamento de xaropes, pomadas e inxeccións. Aínda así, o aire porqueiro non foi a mellor, e a rapaza foi visitar a unha meiga no lugar do Sixto, preto da igrexa parroquial de Arteixo. A meiga doulle o seguinte remedio:

     "Has dar uns paseíños espida polo medio das canles dunha leira de trigo, procurando que as espigas che rocen a pel nove veces e máis unha sen contar"

     A rapaciña despúxose a facelo, pero cando ía entrar entre o trigo, xa espida, aquel mozo que a pretendía viuna, e foi atrás dela. Pouco a pouco ían apurando o paso ata chegar a andar ás carreiras; ela diante e él atrás. A rapaza, véndose atrapada clamaba ao ceo:

     "¡Virxe de Pastoriza me valla! Heille pagar unha misa se escapo..."

     E o rapaz respondíalle:

     "Pois eu heille dar dúas se te atrapo"

     E a Virxe, sendo santa, foi egoista, que levou as dúas misas.
Romaría de San Miguel a principios do século pasado








                                                                                              












(relato publicado no Boletín Informativo Municipal)



UN OFRECEMENTO

     Calquera dos festivos deste mes terei que ir cumplir o ofrecemento. O meu home houbo morrer no mar media ducia de veces, e eu sei que é a Virxe de Pastoriza a que mira que non lle pase nada. A verdade é que lle debo moito a esta Santiña.

A Virxe de Pastoriza
que si se leva na barca
aló no medio no mar
tódalas augas aparta

     Teño que estarlle agradecida, e o mellor que podo facer é ir á romaría. Hai uns kilómetros que andar, e ben podería ir no coche de liña "a Superiora", pero sería como facer trampa.

Pescador que andas pescando
péscame unha robaliza
pra levarlla de regalo
á Virxe de Pastoriza

     Ofrecida irei; pero ninguén me aparta de ir xantar despois coma unha raíña. No lugar que lle dían As Bordeiras hai un garnacho no que preparan os mellores callos que nunca probei.

A Virxe de Pastoriza
ten un barquiño no mar
¿quen llo dou? ¿Quen llo daría?
Quen llo dou puídullo dar

     Para rematar a festa acercareime ao Salón da Roxa para escoitar á orquesta Patolos, como fixen hai uns anos. Aquí foi onde coñecín ao meu home...é que eu débolle moito a esta Santiña.

Unha veciña de Loureda (Publicado no Boletín Informativo Municipal)
Debuxo do ano 1902 do Santuario de Pastoriza 

       


















O MEU MILAGRE EN PASTORIZA
(Relato de Manuel Rivas)

 
Imaxe dos anos 60 de Pastoriza
  
Non recordo moi ben porque me levaron de neno a Pastoriza. Fun andando cos meus padriños, en pequena perigrinación desde a miña tribo de Castro de Elviña. Era unha mañá de calor en domingo, estaban os arbustres batidos polo sol nas lombas dos montes de Mesoiro e Feáns, o máis deles queimado, coma un arrepiante deserto traído da man do home. ¡Cantas veces ardeu ese horizonte, cantas reverdeceu! Entre os pés cinzentos das árbores sesgadas en plena adolescencia vin o esquelete branco dun animal. No lugar dos ollos había dous ocos que para min se axitaron misteriosa e anguriosamente vivos no máis mouro da memoria. Logo cruzamos a vía do tren e eu debín mirar á dereita e á esquerda.

   
O escritor Manuel Rivas
 
Chegamos a Pastoriza con suor, orgulloso eu de soportar a marcha sen queixa. Alí nótase o alento do mar e ten un a sensación de que está nas portas doutra bisbarra ou acaso doutro mundo. Subimos a unha cima do que a min me pareceu montaña de xigantescos penedos. Agora xa podo dicir o que o xefe indio Tahirassawichi. Cando no monumento a Washington lle preguntaron se quería subir polo ascensor ou polas escaleiras, contestou: "Non subirei. Os brancos amontonan pedras para subir a ela. Eu non subirei. Eu xa subín ás montañas feitas por Tirawa". Tirawa, en Pastoriza, é a Virxe.

     Non recordo cál era a miña doenza de neno. Pero fora o que fora en Pastoriza sanei. Supoño que para sempre. 


UN RECORDO DE PASTORIZA
(Relato de Juan Naya, Cronista Oficial da Coruña)

Imaxe antiga de Pastoriza
     Aparte das lembranzas máis antigas que conservo de Pastoriza, que son as que se refiren aos primeiros anos da miña vida, nos que iba con meus pais ao santuario a rendir tributo á Virxe o día da festividade, está outro, moi grato, que fixen cando iba para mozo.

     Era polo mes de marzo, cando as raioliñas do sol principian a desbotar a friaxe e acordar a natureza. Estábase a preparar pola Academia Galega o centenario do nacemento de Murguía, o patriarca das Letras Galegas. A Academia, correspondendo ao convite de don Manuel Rey Suárez, entusiasta veciño de Froxel, onde nacera o sabio, desprazou a aquel lugar aos membros da Xunta de Goberno da Corporación don Fernando Martínez Morás e don Félix Estrada Catoira, que foron co que estas liñas escribe para coñecer a casa onde vira a primeira lus aquela extraordinaria figura galega. Iba con nós tamén o notable fotógrafo coruñés Xoán Cancelo, que fixo unhas instantáneas daquela vivenda e dun grupo de labregos e nenos e tamén outra da fachada da igrexa románica de Oseiro, templo que tiña estudado había anos o primeiro daqueles señores.

     Alí pousamos para o fotógrafo.
Juan Naya, Cronista Oficial de A Coruña dende 1961 ata 1993

     Como Murguía foi, como se sabe, bautizado na parroquia de Pastoriza, alá fumos de contado. O párroco, que era un home xa entrado en anos e que se chamaba don Claudio, recibiunos con moita xentileza, mostrándonos o libro en que se rexistra a conseguinte partida de nacemento. Fixéronse outras fotografías, todas elas recollidas, con outras máis referentes aos actos celebrados posteriormente o 17 de maio, en que se inaugurou o busto de Murguía nos xardíns de Méndez Núñez da Coruña.

 "¿Abondará esto para catro?" .

     Ao retorno a esta cidade contounos don Fernando Martínez Morás algunhas anécdotas do crego don Claudio moi parrandeiras. Unha delas referíase a cando fora párroco de Ouces, en Bergondo, en que uns señoritos de Sada metéranse con él nun semanario daquela vila. Don Claudio, a quen lle foran co conto, por todo comentario exclamou, remangando o brazo e mostrando o puño pechado:

     Don Fernando apostilaba que don Claudio cando fixo esta demostración, era capaz de sentar a un cabalo dun puñetazo, pois fixérao xa varias veces.

    
      E este é o recordo ao que me refería ao principio.

2 comentarios:

  1. Hola Xabier, gustaríame saber en que zona de Pastoriza están ubicadas esas fotografías.

    ResponderEliminar
  2. Ola. Pois as tres primeiras no Berzo e a dos peregrinos dende a estrada que ven de Meicende

    ResponderEliminar