Monteagudo, terra de rico patrimonio material e inmaterial, celebrou o pasado fin de semana a Romaría da Virxe da Estrela, tradicional festividade relixiosa e popular que conxuga devoción, gastronomía galega e actividades ao aire libre no Monte da Estrela, en Corteo, nas inmediacións dos restos da antiga capela.
Panorámica actual da capela da Estrela 
Panorámica do Monte da Estrela coa capela e a carpa na que se celebrou a romaría
A romaría comezou o venres, 3 de xullo, coincidindo coa onomástica do patrón da parroquia, San Tomé.
Curiosamente estes días estamos lendo Breviario breve da devoción popular, libro da autoría de Mero Iglesias editado en 2023 e que forma parte da colección Manuais do Museo do Pobo Galego. Pois ben, no apartado sobre San Tomé da devandita publicación, Mero cóntanos que “a un cura pouca xente lle ía á misa e esmolas case ninguén lle daba. Entón el e mais o sancristán decidiron facer un santo e chamarlle Tomé; cando o cura dicía: “Santo Tomé, bota fume”, o sacristán estaba dentro cun tizón soprándolle e o tizón botaba fume polos ollos do santo e a xente daba moita esmola. Pero un domingo, cando estaba na misa, comezou o cura: “Santo Tomé, bota fume”, e o santo non o botou. O cura volveu dicir a invocación e respondeulle o sancristán: “Bótalle o carallo que se apagou o tizón”.
Meu señor santo Tomé,
tedes dous nomes nun só,
sodes castrón por mé
e sodes can polo To.
E si vas á misa
has levar mantelo,
se o levas roto
terás que coselo,
terás que coselo
e a remendalo,
non vaias á misa
co manto rachado!1
Igrexa de San Tomé de Monteagudo
Disques e seicas (que nos encantan) da veciñanza deron lugar a historias de romanos, meigas e cabaleiros que constitúen tamén a riqueza desta parroquia de Monteagudo.
Nesta bitácora xa temos falado da lenda da Pedra da Vella, a muller-meiga que quedou convertida en pedra a causa dunha maldición. Pero aínda hai máis lendas que nos quedan por contar. Unha delas, recollida por María Rozamontes no volume II de Arteixo de onte a hoxe, fala dunha fermosa moza que vivía en Monteagudo. “Era unha rapariga loura, de longos cabelos, que nunca saía xogar co resto da mocidade pero ía soa para o monte e pasaba moitas horas na soidade daqueles penedos. Mais, ¡o diaño! Un día volveu á casa cun engaiolante colar pendurado do seu pescozo. Este feito encheu de carraxe á súa nai que lle preguntou quen lle dera aquela xoia. A rapaza contestoulle que lla dera un cabaleiro que pronto a levaría con el. Diante disto, a nai prohibiulle saír uns días, pero a moza tan pronto como puido volveu ás penas de sempre. Desde entón non se soubo máis nada da fermosa loura, o único que se atopou foi o colar pendeurado dunha árbore que representaba a alma daquela rapaza das penas do demo, ¡seica!.”2
Túnel vexetal existente no camiño que une O Igrexario de Monteagudo con Corteo, lugar que, con certeza, frecuentaba a fermosa loura do engaiolante colar que se atopou pendurado dunha árbore, segundo conta a lenda
Como di a prezada e admirada arqueóloga Puri Soto, desta combinación de traballo, natureza e mitoloxía nace a nosa paisaxe. Disfrutemos dela!
Monteagudo mola, abofé que si!
__________________
1 Baldomero Iglesias Dobarrio, Mero (2023): Breviario Breve da Devoción popular, Colección MANUAIS DO MUSEO DO POBO GALEGO 6 (eDICIÓN CO PATROCINIO DA Xunta de Galicia), páx. 125.
2 María Rozamontes Vázquez (2003): Arteixo de onte a hoxe. Volume II. Notas xeográficas, históricas, artísticas, lingüísticas, culturais e industriais sobre o Concello de Arteixo. Departamento de Normalización Lingüística. Concello de Arteixo, pp. 86-87.