O SANTO AMARO DOS MOZOS E A FESTA DO ROSCÓN DE LAÑAS

   Con motivo da Festa do Roscón de Lañas que a asociación Fontesvellas organiza os días 13 e 14 de abril, nas Crónicas de Arteixo desta semana aproveitamos a ocasión para elaborar un dos nosos pratos favoritos, unha receita que ten de ingredientes... tradición, historia, festa e gastronomía.

   O ingrediente principal da receita de hoxe é Amaro, que foi un santo navegante galego que atopou a illa do Paraíso tras tenebrosa travesía atlántica. Así aparece nun texto portugués do século XIV e tamén nunha lenda que Uxío Carré Aldao recolleu na freguesía de Figueiroa (Abegondo) e publicou en 1925 no número 19 da Revista Nós, unha lenda e unha viaxe que ten moitas similitudes coa do san Brandán dos irlandeses, a do Balandrán de Asturias e mesmo coa do san Borondón, a illa que se move, nas Canarias.

    Segundo o argumento da lenda recollida por Carré en Figueiroa de Abegondo, Amaro era un nobre galego que, á morte dos seus proxenitores, herdou gran fortuna. Fai doazóns para a construción de mosteiros e hospitais, e practica a caridade cos máis necesitados. Dos cartos herdados só deixa para el a cantidade suficiente para fretar unha embarcación na procura da illa do Paraíso.

    Na compaña de varios tripulantes máis, emprende a peregrinación marítima na nave que bautizara co seu propio nome, onde, entregados por enteiro á mercé da misericordia divina, nin os ventos máis desatados nin as máis desfeitas e violentas tempestades fixeron minguar o ánimo dos viaxeiros, que seguiron entre duras e continuas penitencias a súa peregrinación durante días… meses… e anos, pregándolle acotío ao Señor que lles permitise realizar os seus desexos.

    Compadecéndose Deus de tanta constancia e tanta fe, permitiu que a nave de Amaro topase cun seguro e apracible areal nunha costa descoñecida e solitaria. Arriban na praia e, despois de pedirlle á tripulación que agardase alí a súa volta, Amaro principia un camiño cara ao interior daquela terra. O seu único compañeiro é un caxato de pau de toxo. Cheo de ousadía, camiña e camiña por un sendeiro enfesto ata chegar a unha serra impoñente que non se ofrecera ao seu ollar ao chegar no barco. Con fe inconmensurable, Amaro vence un tras outro os atrancos que se interpoñen no seu avance, alimentándose durante os días e as noites só coas raiceiras das plantas.

    Prosegue a andaina coa sensación de que o camiño se alonga segundo vai avanzando. Chega á cima dunha das montañas da serra e observa un val magnífico e colosal no que hai unha parede prateada e, no centro, unha porta de ouro á que chama o noso protagonista. Desde o interior, o patriarca Henoch, venerable vello de longas barbas brancas, abre a mira labrada na porta e pregunta quen era o ousado e atrevido que chama nas portas do Edén, lugar prohibido para os mortais. Díxolle Amaro o seu nome e o fin da súa viaxe, pregando humildemente autorización para penetrar, sequera fose por breves momentos, naquela paraxe do Paraíso. Replicoulle o ancián facéndolle saber que a súa demanda non podía ser atendida pois endexamais home en carne mortal podería entrar onde moran os xustos e benaventurados, e que o mellor que podía facer era dar a volta, que xa tivera fortuna abonda con chegar onde os ollos humanos non puxeran nunca a súa vista.

    Amaro continuou suplicando e Henoch outorgoulle por uns breves intres o seu desexo. Mais non ben tiña aplicada a súa vista o devoto peregrino no Edén, o ancián ordenoulle que deixase o sitio e se afastase, pois xa estivera mirando tempo suficiente e pechou a mira. O noso bo Amaro, todo cheo de aflición pola curta da súa contemplación, deu volta e retornou ao punto no que desembarcara, encontrándose cunha gran cidade en festas.

    Preguntoulles sorprendido aos moradores polo nome desta e quen e cando a ergueron, atopando a resposta de que a igrexa e a cidade tiñan de nome Santo Amaro e que a fundaran uns homes que chegaran nunha nave había 300 anos.

   - Con eles viña un home que se internou cara á serra e nunca volveu. Os seus acompañantes, seguindo as súas ordes, agardaron a súa volta e, ao se cumprir un ano da partida, comezaron a construír a cidade- dixeron os informadores.

    Amaro comprendeuno daquela todo. O que el supuxo uns breves instantes da súa vida foran 300 anos de eternidade. Dirixiuse á igrexa, rezou e narrou a fregueses e cregos o que acontecera. Tan pronto rematou o relato dos feitos, caeu morto.

    No conto deste viaxeiro que procura insistentemente o Paraíso aparecen unha chea de elementos que inducen a pensar na posibilidade da cristianización dun mito anterior. A longa viaxe, o océano misterioso, a ascensión á serra, o val murado de prata, a porta de ouro ou os 300 anos amosan a idea de que a viaxe non trata verdadeiramente da conquista dun paraíso, senón da metáfora que apunta cara a un camiño de aprendizaxe interior.

    Segundo Vítor Vaqueiro, posiblemente o nome de Amaro sexa de orixe celta e posúa o significado de inmortal e non é disparatado supoñer que a lenda que o acompaña teña a mesma orixe. Tamén hai quen apunta que o nome de Amaro vén do latín Maurus.

    Sexa dun xeito ou doutro, o certo é que a admiración e o culto a este santo varón séguese venerando en multitude de ermidas da Península, principalmente do noroeste, aínda que tamén podemos encontrar tallas e iconas de santo Amaro en lugares tan dispares ao norte peninsular como a capela que leva o seu nome no tinerfeño Puerto de la Cruz ou mesmo en Lisboa, onde a comunidade galega celebrou ata 1911 a romaría na capela (século XVI) a el dedicada na cidade lisboeta. Precisamente 111 anos despois, o 15 de xaneiro de 2022, a cidade de Ulises, Lisboa, porta de todos os camiños do mar, volveu celebrar o santo Amaro.

    Malia a súa gran devoción, cómpre sinalar que Amaro non ten presenza no calendario litúrxico da Igrexa católica. O admirado Xurxo Souto conta que como a súa sona era tan poderosa finalmente o identificaron co nome que máis se lle asemella foneticamente: san Mauro. Mais estas figuras nada teñen que ver entre si e por iso no conxunto das figuras e tallas de santo Amaro existentes nas capelas galegas a súa inicial iconografía foi suplantada pola de san Mauro: no lugar dun santo navegante aparece co caxato, o libro e mais o hábito de monxe beneditino, pois Mauro foi o primeiro discípulo de san Bieito.

    Na xeografía galega, a presenza de Amaro agroma por todas as partes. Dálle nome a un municipio da provincia de Ourense, na comarca do Carballiño, á praia e ao cemiterio da Coruña, a unha romaría moi celebrada en Matamá (Vigo), á feira que se celebraba na Silva, na parroquia de Rodís (Cerceda), e na Pobra do Caramiñal aínda se pode atopar a súa barca (de pedra, claro) coa que foi capaz de fuxir, río arriba, dos mouros que o perseguían.

    Mención á parte merece Lañas, parroquia arteixá festeira como poucas que á parte de celebrar, ben na igrexa románica do século XII ben na capela de San Bartolomeu, as festas na honra da santa Mariña, a súa patroa, o 18 de xullo, a da Virxe da Fátima o 13 de maio, e da Milagrosa o 27 de novembro, tamén festexa o santo Amaro. Iso si, faino dun xeito moi particular, xa que se celebra o Santo Amaro dos Vellos o 15 de xaneiro e o Santo Amaro dos Mozos en abril, dúas semanas despois da Pascua. Desde hai varios anos, canda o Santo Amaro dos Mozos (ou dos Novos) faise a popular Festa do Roscón de Lañas.

    As dúas funcións celébranse na capela de San Bartolomeu ou de Santo Amaro, erroneamente chamada por algunhas persoas de San Mauro. Segundo as informacións de Manuel Blanco, a pequena ermida fundouna María de Preguín, a finais do século XVI, sobre unhas herdades desta muller con obxecto de tela reparada e o encargo dunhas misas que haberían de dicirse na devandita capela anualmente.

 

Capela de San Bartolomeu ou Santo Amaro

  Precisamente nesta ermida hai unha imaxe que para uns é san Mauro e para outros santo Amaro, entre eles o crego Manuel Blanco: “En esta capilla existe una imagen del abad san Mauro aunque personalmente, creo que el origen de esta devoción debe referirse a San Amaro, el santo peregrino que se pierde en la leyenda y que, en Galicia, es sumamente popular a quien se invoca, especialmente contra los dolores de cabeza y reumáticos. Llegó su devoción hasta tal punto que, en esta capilla, se le honraba con dos funciones: San Amaro dos mozos e San Amaro dos vellos”¹.

  Como non podía ser doutro xeito, os ditos populares sobre este santo son moi abundantes:

“O tío Amaro era xastre,

pero despois foi ladrón.

Non houbo xastre no mundo

que non roubase un calzón”.

 

“Tanto me doi a cabeza,

tanto me doi que non paro.

Tanto me doi a cabeza

meu divino San Amaro”.

 

Imaxe de santo Amaro (Jaime Traba)

   Na parroquia de Lañas, os máis vellos do lugar afirman que o santo Amaro é avogoso das dores de cabeza e da reumática. Mais un momentiño, segundo nos contaron alí, o santo tamén intercede nos problemas de afouteza da virilidade masculina! O noso informante díxonos, ademais, que o santo Amaro debía de ser trenco xa que lle tiñan un dito:

“Santo Amaro o trenco

foi aos mexillóns.

Resbaloulle un zoco

e partiu os coll..s”.

  Como dicíamos antes, canda o Santo Amaro dos Mozos a asociación Fontesvellas de Lañas organiza dende hai varios anos a popular Festa do Roscón. A data de celebración é ben doada de lembrar...

Poñede moita atención,

15 días despois da Pascua

é a Festa do Roscón

    Neste ano 2024 a asociación Fontesvellas programa a XIX edición da Festa do Roscón, que arranca este sábado 13 de abril coa II Festa da Xuventude. Os convidados desa noite serán Os Revenidos, DJ David Bermúdez e a disco móbil Impacto.

 

   A xornada seguinte, domingo 14, comezará a partir das 10:00 horas coa tradicional exaltación do produto estrela: as ‘roscas’ elaboradas polas panaderías locais de Agustín Fernández (Lañas), Carracedo (Chamín) e Rozas (A Groufa), ademais da ‘larpeira’ da Confitería Mari, de Pastoriza. Ás 13:15 realizarase a misa solemne na honra a Santo Amaro dos Mozos na capela e, posteriormente, sobre as 14:00 horas, dara comezo unha sesión vermú que será amenizada pola actuación de Xilo & Carlos. A festa seguirá a continuación co Xantar Popular e, despois de encher o bandullo, a partir das 18:00 horas será o momento de disfrutar da verbena que correrá a cargo de Xilo & Carlos e con ela poñerase fin a esta edición da Festa do Roscón.

 

   Vaian desde aquí os nosos parabéns á asociación Fontesvellas. Xente festixeira a de Lañas, abofé!

  Lañas mola!

___________

1 Vid. Manuel Blanco Rey (2008): Arteixo durante la II República y la Guerra Civil, Tomo II, Arteixo: Autoedición, p. 1036.

A PARROQUIA DE BARRAÑÁN NAS "MEMORIAS" DO CARDEAL JERÓNIMO DEL HOYO (1603-1620)

 Jerónimo del Hoyo foi un relixioso español nacido en Aguilafuente, provincia de Segovia, que en 1595 solicitou unha bolsa para entrar no Colexio de Santa María de Jesús de Sevilla.

  O clérigo chega uns anos máis tarde a Galicia onde, como cóengo cardeal da catedral de Santiago, realiza unha visita pastoral entre 1603 e 1620 pola arquidiocese de Compostela en nome do arcebispo Maximiliano de Austria.

  Durante esos tres lustros levou a cabo unha descrición das parroquias, vilas, cidades, hospitais e fortalezas, que deixou recollida nun extensísimo manuscrito conservado no Arquivo Diocesano de Santiago de Compostela.

  Ese manuscrito vén sendo o volume Memorias del Arzobispado de Santiago, no cal tamén figuran as parroquias da Laracha. Deseguido transcribimos o que Jerónimo del Hoyo conta neste tesouriño sobre Barrañán.

 

SAN GIAO, JULIAN DE BARRAÑAN

Es aneja esta feligresía a la pasada de san Pedro de Sorriço, tiene diez y ocho feligreses. Los frutos todos al retor que valdrán catorce cargas de todo pan. Presentación de San Martín. La fábrica no tiene renta ninguna. Hay dos ermitas una de San Mamed y otra de Santa Cruz.

Igrexa de Barrañan

RAMÓN VILLAVERDE, O FUTBOLISTA DE OSEIRO QUE XOGOU NOS ANOS 50-60 NO F.C. BARCELONA

   O protagonismo das Crónicas de Arteixo desta semana é para Ramón Alberto Villaverde Vázquez, un dos mellores futbolistas do F.C. Barcelona dos anos 50-60 e que era fillo de pais arteixáns que emigraran ao Uruguai na década dos 20 do século pasado. O proxenitor era da Pedreira de Oseiro e a nai de Rañobre. Esta é a súa historia.

   O noso homenaxeado nace o 16 de marzo de 1930 en Montevideo. De moito cativo xa pateaba o coiro nas rúas da capital charrúa, onde non tarda en amosar que tiña un don especial coa pelota, don que o ía levar a converterse en futbolista profesional e que na súa casa descoñecían. De feito, súa nai Matilde, como recoñecería anos máis tarde nun xornal galego, nunca imaxinara as filigranas que facía o seu fillo para xogar ao fútbol: "Ramón enganábame usando uns zapatos vellos que non sei onde os gardaba, mais sempre chegaba á casa cos de uso diario sen un sinal de darlle patadas a nada" ¹.

   Villaverde empeza a xogar na tempada 1949-50 no Liverpool de Montevideo, equipo no que demostra decontado unha innata capacidade goleadora que o acabarían levando ao fútbol colombiano, daquela o mellor pagado do continente americano. No país cafeteiro defende as cores do Cúcuta Deportivo durante a tempada 50-51 e posteriormente, de 1952 a 1954, do "Ballet Azul" de Millonarios de Bogotá, once no que forma unha dupla máxica co arxentino Alfredo Di Stéfano. O espectacular xogo que ambos os futbolistas desenvolvían xuntos en terras colombianas ía espertar o interese dos grandes do fútbol español, que acabaron botando as redes sobre eles fichando Di Stéfano ficha no Real Madrid e Villaverde no F.C. Barcelona, equipo ao que chega en xullo de 1954 da man do directivo Pedro Salvat e de Josep Samitier. 

Ramón Villaverde na súa etapa no F.C. Barcelona

    O seu debut coa camiseta blaugrana prodúcese en Les Corts fronte ao Sevilla na xornada inaugural da Liga², partido que o Barça gaña 4-2 e no que Ramón marca o primeiro gol batendo de cabeza ao meta sevillista Bustos. Mais se había unha data emotiva para o futbolista de orixes arteixás, esa era a do 20 de marzo de 1955, día no que o R.C. Deportivo da Coruña e o F.C. Barcelona se enfrontaban en Riazor, en partido correspondente á xornada 27ª. Villaverde ía pisar por vez primeira a terra da que tanto lle falaran na súa infancia, a terra que vira nacer a seus pais. Aquel día, familiares e veciños dos seus proxenitores, tiñan o corazón dividido entre o Barça, no que xogaba o fillo daqueles rapaces da Pedreira e de Rañobre que tiveran que facer a maleta da emigración, e o Deportiviño no que xogaba outro arteixán: Arsenio Iglesias. O partido remataría 2-2, anotando Ramón un dos goles do seu equipo.

   Dúas semanas despois daquel enfrontamento, chegaban á cidade herculina Matilde Vázquez e Mario Villaverde, nai e irmán do noso protagonista. Matilde, que naquela hora tiña 62 anos e xa estaba viúva do seu home, a quen coñecera no Uruguai, emigrara do seu Rañobre natal aos 16 anos e había 46 que non pisaba a súa terra.

La Voz de Galicia, 14 de abril de 1955

   Despois de tanto tempo sen ver á familia³, ía botar unha longa temporada en Rañobre na casa dun de seus irmáns. Os seus fillos Mario e Ramón, que chegara en xullo á Coruña para asistir ao casamento do seu compañeiro Dagoberto Moll, coñecerían nese verán de 1955 a toda a familia materna e paterna da Pedreira, de Suevos e de Figueiroa, lugar no que aínda hai xente que se lembra da axitación que causara a visita do futbolista do F.C. Barcelona.

   A posición de Villaverde no campo tanto podía ser a de interior como a de extremo, mais neste caso tiña tendencia a bascular cara ao centro do campo, onde explotaba mellor a súa extraordinaria visión da xogada. Digno representante da escola suramericana, o seu binomio no Barça co galego Luís Suárez abofé que ía ser recoñecido pola súa maxia e facilidade de poñer en pé, co espectacular xogo combinativo dos dous, á bancada blaugrana. Adiantado ao seu tempo polo feito de non permanecer fixo na banda, senón que tiña tendencia a romper polo centro buscando outras alternativas de ataque, Ramón tiña un remate portentoso e un gran dominio do balón, ata o punto que sabía recortar ao contrario sen chegar a tocar o esférico.

   Nun tempo de poucos encontros internacionais e de certas facilidades para que os futbolistas chamados oriúndos vestisen a camiseta de España, o seu bo facer no Barça tamén o levaría a xogar un partido coa selección española, encontro disputado en Barcelona o 31 de maio de 1956 e que España perdeu por 2-5 ante Alemaña.

   O futbolista uruguaio-arteixán tería o seu cénit no F.C. Barcelona baixo a dirección de Helenio Herrera, nunha eliminatoria dos cuartos de final da Copa de Europa de 1960 fronte aos temibles Wolves, o alcume co que se coñecía ao Wolverhampton inglés. Na noite do 10 de febreiro de 1960, na ida no Camp Nou, o club catalán vence ao británico por un contundente 4-0 con dous goles de Villaverde, un de Kubala e outro de Evaristo. Na volta, o 2 de marzo do mesmo ano, a exhibición é total e o público inglés ovaciona ao equipo blaugrana ao remate do partido: 2-5 con gol de Villaverde e catro de Kocsis. Aquel Barça sería eliminado nas semifinais polo Real Madrid, que se ía proclamar campión daquela edición da Copa de Europa de 1960.

   Villaverde non xoga a célebre final dos paus cadrados de Berna, o 31 de maio de 1961, final da Copa de Europa que o Barcelona perde por 3-2 ante o Benfica de Lisboa. Instalado xa nun suave declive, o futbolista fillo de arteixáns, ía permanecer na entidade blaugrana ata o 27 de outubro 1963, que foi o día no que lle dicía adeus á afección nun partido amigable ante o Racing de París no que esgotou a súa retirada ata o minuto 12 do segundo tempo, como resistíndose a deixar unha camiseta pola que sentía verdadeira devoción e que tantas alegrías lle dera. Cando deixou o campo fíxoo acompañado por unha ovación enxordecedora. "La emoción que he sentido esta tarde al recibir los aplausos y los cumplidos que me han sido dedicados sólo se puede explicar con el corazón. No hay palabras", confesaba aquel día.

   Durante a súa etapa no vestiario barcelonista, a afección e os seus compañeiros apreciárano moito polo seu carácter sinxelo e franco, que acabaría demostrando na tempada 1963-64 ao aceptar xogar cedido o último ano de contrato no Racing de Santander con estas palabras: "Aún no soy viejo para el fútbol, pero ya lo estoy para jugar en el Barça".

   No F.C. Barcelona xogou un total de 322 partidos oficiais, marcando 136 goles e obtendo dúas Ligas⁴, tres “Copas del Generalísimo”⁵ e dúas Copas de Feiras⁶, rexistros que a día de hoxe aínda o sitúan entre os mellores futbolistas da historia do club catalán.

   Ramón Alberto Villaverde Vázquez faleceu en Barcelona, aos 56 anos de idade, o 15 de setembro de 1986 por mor dunha afección cardíaca.

___________________

1 Vid. La Voz de Galicia, 14 de abril de 1955, páx.5.

2 O día 12 de setembro de 1954.

3 Os pais de Matilde xa morreran.

4 1958-59 e 1959-60.

5 1957, 1959 e 1963.

6 1958 e 1960.

UN PASEO POLO ONTE E HOXE DA TRAVESÍA DE ARTEIXO

Nas Crónicas de Arteixo desta semana realizamos unha viaxe no tempo na que podemos ver varios puntos da Travesía de Arteixo e da Baiuca en épocas distintas. O noso agradecemento a todas as persoas que nos cededes estos tesouriños do Arteixo de antano!

 

O CUARTEL VELLO DA GARDA CIVIL

  Se nacestes no Arteixo de antes de 1990 seguramente que lembrades o vello cuartel da Garda Civil, sobre o cal agardamos que nos contedes algunha historia. Se viñestes ao mundo posteriormente, ou en todo caso se levades pouco tempo vivindo na capital municipal, é probable que nunca oísedes falar daquel vetusto edificio ao que lle dedicamos as Crónicas de Arteixo desta semana. Esta é a súa historia.

Imaxe dos anos 50 do cuartel vello (Cortesía de Manuela González Cadórniga)

 

  As primeiras informacións que temos do cuartel da Garda Civil de Arteixo datan do 10 de xuño de 1890, día no que aparece publicada a seguinte carta:

Sr. Director de La Voz de Galicia.

Mi apreciable amigo: En varios números de su distinguido periódico, he visto que se ocupa de la imprescindible necesidad de aumentar en Galicia la fuerza del benemérito Cuerpo de la Guardia civil, que si se quiere, en cada parroquia de aldea debiera haber una pareja, con lo que se evitaría el cúmulo de daños y delitos, tan frecuentes y comunes, que apenas las autoridades necesitan otra ocupación sinó la de formar causas a reos de delitos de todas clases.

Dicho queda que en obsequio a la tranquilidad de los honrados habitantes, sería conveniente una pareja en cada parroquia, en aldeas tan diseminadas; pero siquiera un cuartel de cuatro o cinco individuos del Cuerpo en cada capital de distrito, y no puestos que distan de seis a diez leguas de circunferencia, como el que existe en la villa de Carballo, que con las órdenes del Ayuntamiento y del Juzgado del partido, que tienen que cumplir, mientras esto hacen, en que ocupan lo más del tiempo, los distritos del partido, como Coristanco, Puenteceso, Cabana, villa de Lage y villa de Malpica, están en sus extensas parroquias sin resguardo alguno; sólo en el distrito de Laracha hay otro puesto, que de paso quizá viene por aquí cuando conduce presos, que no es contínuo, y mientras este distrito de Arteijo se halla sin un puesto, motivo por el cual y por puro miedo, están más de treinta y tantas casas en el balneario de este pueblo inhabitadas durante nueve meses del año, que solo se abren cuando el concurso de bañistas, por dos o tres meses de verano, quedando cerradas por los nueve meses de invierno restantes, temiéndose a los rateros y aun a los criminales, en perjuicio de los propietarios que pagan la contribución al Estado, sin percibir como debieran los alquileres.

La necesidad de un cuartel y puesto de Guardia civil en este pueblo de Arteijo es absoluta, y también lo es un puesto en cada capital de distrito para resguardo de las mismas cosechas de los pobres labradores, que al fin si esto sigue en abandono tan completo, con robos y crímenes tan graves, sin algún auxilio de las autoridades, llegará tiempo que no han de poder pagar contribuciones e impuestos estos labradores ni haya quien viva en este país para la familia ni para el trabajo.

Dígnese disponer la inserción de estas breves líneas y le quedará agradecido su seguro servidor

EL CORRESPONSAL

Fotografía dos anos 50 na que vemos á esquerda o cuartel e, á dereita, o Balneario

   Ata aquel entón, na xeografía galega só había, segundo as crónicas da época, cinco gardas civís de posto por cada partido xudicial de 40.000 habitantes, 500 parroquias e 1.000 aldeas, que eran practicamente as mesmas cifras que había medio século antes cando, a iniciativa e baixo control do ministro da Guerra, Manuel de Mazarredo, se constituíra o corpo da Garda Civil mediante Real Decreto de 28 de marzo de 1844.

   Pouco tempo despois de que o corresponsal de La Voz de Galicia publicara aquela denuncia no xornal no que colaboraba queixándose da falla de seguridade en Arteixo, as cousas empezarían a mudar algo na capital do municipio, aínda que, iso si, non o suficiente como así o facía saber nas súas páxinas La Correspondencia Gallega, xornal que na súa edición do 17 de xullo de 1897 publicaba o seguinte:

“El primer teniente de la Guardia civil D. Luís Gómez Fernández estuvo en Arteijo con objeto de reconocer las dos casas ofrecidas para cuartel de la benemérita de aquel puesto. Una de ellas no reune condiciones. La otra es buena, pero solo tiene capacidad para cuatro hombres. Actualmente están allí de servicio tres guardias y un cabo, pero es menester añadir un guardia más, completando la fuerza que debe tener el puesto.”

   Aínda terían que pasar vintedous anos para que a Garda Civil instalara na vila do Bolaños a casa cuartel, un edifico que sería inaugurado en 1919 durante o segundo mandato (11 de xaneiro de 1916 a 7 de maio de 1920) do leonés Toribio Salvadores Puente, alcalde que pertencía ao Partido Liberal e que xa fora o máximo mandatario do noso municipio anteriormente, dende o 1 de maio de 1911 ata o 4 de xaneiro de 1914. 

Moza de Arteixo nos anos 60 co cuartel da Garda Civil ao fondo (Cortesía de Celia Varela)

 

  Salvadores, que hoxe ten rúa dedicada na Baiuca, ao carón da Casa do Concello, tamén ía conseguir naquel segundo mandato que se instalara unha estación telefónica municipal na que se empregaran 239 piñeiros para os respectivos postes da liña Arteixo-A Coruña, unha estación pola que loitara denodadamente durante moito tempo “O Maragato”, alcume polo que era coñecido en toda a bisbarra este alcalde.

“Verde que te quiero verde. Verde viento. Verdes ramas”. Así principiaba o Romance Sonámbulo de Federico García Lorca o 2 de agosto de 1924. Uns meses despois, no ano 1925, casualidades da vida, a Gardia Civil cambia un uniforme vistoso e incómodo por un novo e máis funcional. Tamén cambia a súa cor. ¿Adiviñades cal? Poi si, o mítico verde oliva que chegou ata os nosos días.

 Aquel Arteixo de antano, que xiraba en torno ao Balneario, daría paso ao Arteixo que empezou a medrar coas industrias que iniciaron a súa actividade no Polígono de Sabón a finais dos sesenta e principios dos setenta, unha época na que, curiosamente, o subteniente da Garda Civil Víctor García Villaronga sería nomeado alcalde do municipio polo Ministro da Gobernación, cargo que ocuparía entre o 3 de marzo de 1971 e o 28 de xuño de 1974.

 

Imaxe actual do lugar aproximado no que estaba o cuartel

 

  ¡Ai!, aqueles anos setenta... "Curro Jiménez", Félix Rodríguez de la Fuente, Jaques Custeau, "1, 2, 3, responda otra vez", o colexio Carrero Blanco, o Muiñeiro, o Moisés, o Batán, o Gallo de Oro, o Real Cine, a Sala Eva, a libraría Amalucha, o médico don Manolo, o Balneario e un longo etcétera no que tamén temos que meter no saco dos recordos o cuartel da Garda Civil. Precisamente, o que escribe e outros rapaces arteixáns dos setenta, íamos á pasantía que daba unha filla dun garda civil (non lembro o seu nome) no piso superior daquel vello edificio que se ía derrubar nos noventa.

   Posteriormente a Garda Civil tivo as súas dependencias nun edificio que estaba situado na Travesía de Arteixo, cerca da Avenida de Fisterra. Alí permaneceron ata o 26 de maio de 1999, día no que o Delegado do Goberno, Juan Miguel Diz Guedes, inauguraba o novo cuartel no Polígono de Sabón, entre O Seixedo e A Groufa, no que anos antes foran as instalacións da fábrica Monkrel.

 

FONTES:

 

BLANCO REY, MANUEL. Alcaldes de Arteixo (1836-1998). Concello de Arteixo, 1998.